Waarom duurzame schoolontwikkeling meer lijkt op tuinieren dan op timmeren

© Instondo

Het duurt nog even, maar je kent de goede voornemens van een nieuw schooljaar ongetwijfeld. Vooral de neiging om na de zomer met iets nieuws te beginnen is groot. Een nieuwe aanpak, een nieuw instrument, een frisse kwaliteitsstructuur. De energie is er, de ambitie ook.

En toch blijft duurzame verandering regelmatig uit. Niet omdat er geen wil is, of omdat de aanpak op zich verkeerd is. Veel vaker onderschatten we simpelweg de complexiteit die veranderen in het onderwijs met zich meebrengt. Dat vraagt om één ding: een andere blik.

"Maak van het onderwijs geen timmerwerkplaats"

Die andere blik vind je in het nieuwe TIB-dossier 'Strategische onderwijskwaliteit met gebruik van data', dat je nu kosteloos kunt downloaden. Neem het mee de zomer in, of mail het alvast naar jezelf voor je eerste week terug op school. Ideaal als je inspiratie zoekt.

Want zo stellen de auteurs: onderwijs lijkt veel meer op tuinieren dan op timmeren. Een timmerman werkt met vaste materialen. Een plank reageert morgen hetzelfde als vandaag. Een tuinier werkt daarintegen met levende systemen waarin groei zich niet afdwingen. Wat werkt bij de ene plant, werkt niet automatisch bij de andere. Iedereen die deze zomer een tuin of balkon probeert bij te houden, weet precies wat er wordt bedoeld.

Zo werkt het op scholen ook. Onderwijskwaliteit ontstaat niet door losse factoren of individuele actoren, maar door het samenspel daartussen. Wat een schoolleider faciliteert, beïnvloedt het handelen van leerkrachten. Wat leerkrachten dagelijks doen, werkt door bij leerlingen. En andersom net zo goed. Dat maakt een school een dynamisch systeem, in plaats van de blauwdruk die er zo graag in willen zien. 

De consequentie is ongemakkelijk maar bevrijdend tegelijk: je kunt kwaliteit niet dichtregelen, maar je kunt wel zorgen voor de juiste omstandigheden. Voor heldere richting, gezamenlijke taal, professionele veiligheid en goede afstemming.

Van inzicht naar praktijk

Het dossier blijft niet hangen in beeldspraak. De tweede helft vertaalt het denken door naar de halfjaarcyclus, en daar wordt het concreet. Handig, want je hebt straks precies één moment waarop je met een frisse blik naar het afgelopen jaar kunt kijken: tijdens de gouden weken in augustus en september.

Neem het onderscheid dat de auteurs maken: je analyseert niet primair de toetsen, maar het onderwijsaanbod van het afgelopen halfjaar. Niet "hoe scoorden de leerlingen?", maar "wat zegt deze ontwikkeling over het onderwijs dat wij hebben verzorgd?" Die verschuiving, van toetsanalyse naar onderwijsanalyse, klinkt klein. In werkelijkheid verandert alles.

Vanaf daar krijg je gereedschap mee. De READ-cyclus, vier fases die alleen werken als ze écht samenhangen: Resultaten, Evalueren, Aanpassen, Doen. De 7L'en, een raamwerk om verklaringen te zoeken vanuit meerdere perspectieven in plaats van bij één oorzaak te blijven hangen. En vier dimensies waarmee je diagnostisch naar je eigen kwaliteitspraktijk kijkt. Want een cirkel is pas rond als hij rond is.

De mensen achter het dossier

Onderwijsadviseurs Corrie Zwarst, Laura Zanting en Tessa Huussen van Leeruniek weten hoe halfjaarlijkse analyses er in de dagelijkse praktijk uitzien, en waar ze in de knel komen. Corrie begeleidt sinds 2018 scholen bij het duurzaam versterken van onderwijskwaliteit en cyclisch werken. Laura werkte ruim tien jaar als leerkracht in het basisonderwijs voordat ze scholen ging ondersteunen. Tessa was leerkracht en IB/KC'er en begeleidt scholen bij hun integrale kwaliteitsaanpak. Samen met Jelte de Jongh, Cora de Raaf en Michiel de Haan brengen ze theorie en praktijk bij elkaar in dit inspirerende dossier.

Je vindt in het dossier ook praktijkverhalen van IB/KC'ers, gesprekskaarten, een test voor je eigen cyclus en de handreiking Analyseren kun je leren.

Lees het deze zomer als je daar ruimte voor hebt, óf bewaar het voor de eerste weken van het nieuwe schooljaar. Bijvoorbeeld voor een overleg waarin je samen terugkijkt, jullie kwaliteitscyclus onder de loep neemt en bepaalt waar de focus mag liggen.

Wil je dat gesprek over jullie kwaliteitscyclus verder brengen, samen met vakgenoten? Dat kan tijdens de WIB, hét regionale congres voor IB/KC'ers. Op 2 november in Zwolle, 10 november in Utrecht, 19 november in Eindhoven en 23 november in Rotterdam. Bekijk het programma en kies jouw locatie op www.ibweek.nl.