“Help! Ze praat helemaal niet.”: 7 tips voor kleuterleerkrachten met stille kinderen in de groep
Hoe ga jij om met stille kinderen in je kleutergroep? Kinderen die wel kúnnen praten, maar dit op school niet of nauwelijks doen. Soms uit angst, soms door extreme verlegenheid. Tijdens het Nationaal Kleutercongres staat deze groep centraal in de sessie van Eustache Sollman: Vergeet niet te sturen bij het stille, angstige kind. Want hoewel deze kinderen vaak geen aandacht vragen, mogen we niet vergeten dat zij die nét zo hard nodig hebben als onze mondige kleuters.
In zijn werk ziet Eustache telkens hoe belangrijk de rol van de leerkracht is voor de ontwikkeling van stille kinderen. “Door te blijven sturen, zonder te forceren, helpen we hen stap voor stap vooruit,” stelt hij. Hoe dat er in de dagelijkse praktijk uitziet, wordt duidelijk in het volgende praktijkvoorbeeld, met dank aan Eustache:
In groep 1-2A zit Sascha, een vrij klein meisje, nu een paar maanden op school. Als haar moeder haar ’s morgens brengt, zie je dat ze het spannend vindt. Sascha verstopt zich achter mama en afscheid nemen gaat niet gemakkelijk.
Vaak moet ze huilen, en Sascha’s moeder heeft het hier ook moeilijk mee. Is haar moeder even later de klas uit, dan komt Sascha langzaam wat meer los en maakt het verdriet plaats voor de dag op school. Toch praat ze niet. Sterker nog: je hebt haar in al die maanden in de klas nog nooit iets horen zeggen. Sascha heeft selectief mutisme. Wat nu?
Kinderen met selectief mutisme kunnen heel goed praten, maar doen dit voornamelijk thuis. Daar voelen ze zich op hun gemak. Op school is het vaak veel te spannend en zorgt de angst ervoor dat ze niets kunnen zeggen. Ze blokkeren. Dit gebeurt ook bij Sascha.
De laatste weken merk je dat Sascha nog meer loskomt. Ze is meer gewend aan het ritme in de klas en ook jij hebt je draai wat beter gevonden in jouw omgang met haar. Best ingewikkeld, werken met een meisje waarvan je ziet dat ze graag wil, maar bij wie het niet lukt. Niet lukt om te spreken, maar ook regelmatig niet lukt om mee te doen met een werkje, een liedje of buitenspelen.
De momenten waarop het wel lukt zijn natuurlijk fijn, maar het gekke is dat het soms wel lukt en dan ineens weer niet. Wat kun je dan doen? Moet je het zo laten, of toch doorzetten en Sascha meer uitnodigen om haar stem te gebruiken? Dat laatste vind je best spannend; straks maak je het nog moeilijker voor haar..."
“Het is ook lastig” bevestigd Eustache allereerst. Selectief mutisme is voor leerkrachten ingewikkelde problematiek om mee om te gaan. De angst die een kind ervaart kan best heftig zijn. Dat kan maken dat je gaat twijfelen of jouw aanpak wel de juiste is.
Maar het goede nieuws? Sascha wordt door jou gezien én je denkt actief na over hoe je haar in de klas ondersteunt.
De volgende zeven tips helpen je daarom op weg als leerkracht van Sascha. En misschien heb jij bij het lezen inmiddels al een andere kleuter in gedachten uit jouw eigen klas of die van een collega. Deel deze tips van Eustache daarom gerust met je team:
7 tips voor kleuterleerkrachten bij kinderen met selectief mutisme
- Geef erkenning; het mag er zijn.
Benoem dit richting het kind, maar ook richting ouders. Zo ervaren zij minder druk dat hun kind moet gaan praten. Zorgen van ouders voelen kinderen direct en kunnen extra stress veroorzaken. - Zorg dat het kind zich op zijn of haar gemak voelt.
In een veilig pedagogisch klimaat is het niet erg wanneer iets nog niet lukt. Laat vooral zien én horen dat je het kind ziet. - Stimuleer het kind om mee te doen.
Soms vinden kinderen het spannend om met anderen te spelen. Neem tijd om samen met het kind te spelen, bijvoorbeeld door samen te scheppen in de zandbak, om de drempel te verlagen. - Zorg voor nabijheid.
Als het kind ergens (alleen) zit, schuif eens aan met je eigen werk. Leg niet te veel focus op het kind en wat hij of zij doet. Doe lekker je eigen ding. Het kind voelt je nabijheid en dát is fijn. - Geef ondertiteling: benoem wat je ziet.
Bijvoorbeeld: “Ik zie dat je op je stoel blijft zitten. Misschien vind je het een beetje spannend. Kom maar, ik geef je een hand en loop met je mee. Ik help je erbij.” - Ga in gesprek over wat wél lukte.
Aan het eind van de dag vragen ouders misschien of hun kind iets gezegd heeft. Ga juist in op de dingen die wél gelukt zijn, zoals even kleuren of samen spelen. - Kijk klein.
Voor angstige kinderen zijn de kleinste stappen soms al de grootste overwinningen. Maak het dus niet te groot voor jezelf of het kind. Door te vieren wat wel goed ging, ligt het accent altijd op de juiste plek.
Herken je dit thema uit je eigen kleutergroep en wil je meer handvatten om stille, angstige kinderen goed te begeleiden?
Tijdens de vierde editie van het Nationaal Kleutercongres verdiept Eustache Sollman deze thematiek verder en vertaalt hij zijn inzichten naar de dagelijkse praktijk in zijn keuzesessie.
Er zijn nog een beperkt aantal plekken beschikbaar. Schrijf je nu in of bekijk het volledige programma via www.kleutercongres.nl.