Vijf concrete keuzes waarmee schoolleiders hoge verwachtingen waarmaken
“Ieder kind kan leren” is een statement waarmee je als school een duidelijke koers kiest. Wie daarin gelooft, legt een belangrijke basis. Maar wordt dat geloof ook dagelijks zichtbaar in de schoolcultuur? In Wat schoolleiders met hoge verwachtingen doen, verkozen tot Onderwijsboek van het Jaar 2025, laat Redwane Bouttaouane zien dat hoge verwachtingen pas kracht krijgen wanneer ze terugkomen in het dagelijks handelen. Niet alleen in visie of beleid, maar juist in concrete keuzes. Vijf daarvan zetten we hier op een rij.
1. Verschuif het gesprek van lesgeven naar leren
Hoge verwachtingen worden pas concreet als de vraag verschuift van "is de stof behandeld", naar "wat heeft de leerling geleerd". Het boek reikt daarvoor vier kernvragen aan: wat moeten leerlingen leren, hoe weten we of ze het geleerd hebben, wat doen we als dat niet lukt, en wat doen we als ze het al beheersen? Verankerd in overlegstructuren en teamreflectie veranderen die vragen een abstracte ambitie in een terugkerend gesprek met richting.
2. Stuur op interne attributies
Als een les niet landt, kun je naar buiten wijzen ("de ouders zijn niet betrokken") of naar binnen ("hoe kan ik mijn uitleg verbeteren?"). Bouttaouane laat zien dat scholen die intern attribueren een lerende cultuur ontwikkelen: fouten worden kansen, en leraren blijven zoeken naar betere aanpakken. Dat vraagt om een klimaat van psychologische veiligheid, waarin ruimte is voor twijfel en vragen zonder oordeel. Want intern durven kijken kan alleen als het veilig is.
3. Geef procesgerichte feedback, geen persoonsgerichte
De manier waarop in een school over leerlingen wordt gepraat, vormt de cultuur. Een klein maar wezenlijk verschil is: "je hebt hard gewerkt" zeggen, in plaats van "wat ben jij slim". Procesgerichte feedback richt zich op inzet en strategie, en houdt de boodschap overeind dat leren maakbaar is. Datzelfde geldt voor hoe een team over fouten praat: positieve framing van uitdagingen houdt de leercultuur in stand.
4. Gebruik data om te leren, niet om op af te rekenen
Hoe voorkom je dat de inzet van data voelt als een controle? Het boek laat zien hoe data juist een krachtig leerinstrument worden, mits ze in dialoog en met het juiste doel worden ingezet: leerprocessen verbeteren. Daarbij helpt het onderscheid tussen summatieve data, zoals eindtoetsen, en formatieve data, zoals observaties en tussenopbrengsten. Data krijgen pas betekenis als ze gedeeld en besproken worden, en blijven waardevol zolang ze mensgericht zijn en geen afrekening worden.
5. Organiseer wat je belangrijk vindt
Overtuigingen verzanden zonder structuur. Hoge verwachtingen vragen er daarom niet alleen om gecommuniceerd, maar ook georganiseerd te worden. Concreet: gezamenlijke, haalbare ambities formuleren, structurele reflectiemomenten inplannen, ruimte maken voor samenwerking in professionele leergemeenschappen, en professionalisering faciliteren gericht op feedback, differentiatie en formatieve evaluatie. Steeds in evenwicht tussen richting geven en ruimte laten, want eigenaarschap van leraren is cruciaal.
Een dagelijkse keuze
Wat deze vijf tips verduidelijken: werken vanuit hoge verwachtingen ontstaat niet via interventies die je één keer invoert, maar via gedrag dat je elke dag opnieuw kiest. Daarin zit precies de boodschap van het boek. Leiderschap is daarmee geen project, maar een dagelijkse praktijk: geloven in groei, leren centraal stellen, en steeds opnieuw laten zien wat hoge verwachtingen betekenen. Niet via posters of protocollen, maar via houding, interactie en structuur.
Een breed gedragen waardering
Wat schoolleiders met hoge verwachtingen doen werd verkozen tot Onderwijsboek van het Jaar 2025, een verkiezing die de LBBO jaarlijks organiseert. Van de 2.000 uitgebrachte stemmen ging 40% naar dit boek. De vakjury prees het omdat het niet alleen informeert, maar ook activeert, en zich onderscheidt door in een tijd waarin het vaak gaat over wat niet kan, te laten zien wat wél kan.
De jury wees daarbij specifiek op de aandacht voor collective efficacy: het gedeelde geloof binnen een team dat leren altijd mogelijk is. Ook stemmers noemden die activerende werking: het boek gaf hun naar eigen zeggen niet alleen inzichten, maar ook de motivatie om ermee aan de slag te gaan. Daarmee sluit de waardering aan op de kern van het boek: weten wat werkt is één, het dagelijks doen is wat telt.
Deze vijf tips zijn een greep uit de tien hoofdstukken. Wil je de volledige route lezen, van overtuiging tot het borgen van een cultuur? Wat schoolleiders met hoge verwachtingen doen van Redwane Bouttaouane is nu als derde druk te bestellen via de website.